Wat is ATEX?

Wat is ATEX?

ATEX is het Europese regelgevingskader dat bepaalt hoe apparatuur wordt ontworpen, geproduceerd en gebruikt in potentieel explosieve atmosferen. ATEX staat voor “Atmosphères Explosibles” en geldt voor iedere omgeving waar brandbare gassen, dampen, nevels of stof kunnen ontbranden. Voor elektronicaproducenten definieert ATEX verplichte eisen rond veiligheid, documentatie en traceerbaarheid om mensen, faciliteiten en producten te beschermen.

Beide ATEX-richtlijnen beschermen werknemers tegen mogelijke explosies op werkplekken met een explosieve atmosfeer. Sinds juli 2003 moet alle apparatuur die binnen de Europese Economische Ruimte wordt verkocht voldoen aan richtlijn 94/9/EG. In april 2016 is deze vervangen door 2014/34/EU, waarin de verplichtingen zijn afgestemd op het New Legislative Framework terwijl de verantwoordelijkheid voor fabrikanten en exploitanten strikt blijft.

Sinds maart 2010 heeft Newmatik zijn kwaliteits- en documentatieprocessen afgestemd op de ATEX-eisen van klanten voor PCB-assemblage (PCBA), inkapseling en potting. We ondersteunen geregeld ATEX-audits die door klanten worden geleid en zorgen ervoor dat productiebewijs, travelers en traceerbaarheidsgegevens voldoen aan de verwachtingen van auditors.

ATEX-richtlijnen en juridische verantwoordelijkheden

Twee richtlijnen bepalen de ATEX-verplichtingen gedurende de gehele levenscyclus van een product:

• 2014/34/EU (ATEX-apparatuurrichtlijn): van toepassing op fabrikanten, importeurs en distributeurs van elektrische en mechanische apparatuur voor potentieel explosieve atmosferen. Beschrijft conformiteitsbeoordelingen, kwaliteitsborgingsmodules en regels voor CE- en Ex-markering. Vervangt 94/9/EG sinds 2016.
• 1999/92/EG (ATEX-werkomgevingsrichtlijn): legt verplichtingen op voor werkgevers die apparatuur in gevaarlijke zones inzetten. De nadruk ligt op zone-indeling, risicoanalyses en preventieve maatregelen om ontstekingsbronnen te beperken.

Fabrikanten moeten een verantwoordelijke aanwijzen, een technisch dossier samenstellen, passende tests uitvoeren of laten uitvoeren en documentatie minstens tien jaar bewaren. Eindgebruikers moeten het explosieveiligheidsdocument up-to-date houden, medewerkers trainen en controleren dat geïnstalleerde apparatuur overeenkomt met de goedgekeurde ATEX-categorie.

ATEX-zones en apparatuurcategorieën

ATEX vereist dat faciliteiten gevaarlijke locaties indelen op basis van de frequentie en duur van explosieve atmosferen:

• Zone 0 / Zone 20: continue of langdurige aanwezigheid van explosieve gas- (0) of stofatmosfeer (20)
• Zone 1 / Zone 21: aanwezigheid is waarschijnlijk tijdens normaal bedrijf
• Zone 2 / Zone 22: aanwezigheid is onwaarschijnlijk of kortstondig tijdens normaal bedrijf

Apparatuur wordt gegroepeerd naar omgeving en beschermingsniveau:

• Groep I: ondergrondse mijnbouw met firedamp of brandbaar stof (categorieën M1 en M2)
• Groep II: bovengrondse industrieën zoals olieraffinage, chemie of voedselverwerking met brandbaar stof (categorieën 1, 2 en 3)

Categorie 1-apparatuur moet veilig blijven bij twee onafhankelijke defecten, categorie 2 dekt defecten tijdens normaal gebruik en categorie 3 is voor gebieden met laag risico. De keuze voor de juiste groep en categorie bepaalt ontwerpregels, referentiestandaarden (EN/IEC 60079-serie) en beschermingstechnieken zoals intrinsieke veiligheid (Ex i), drukvaste behuizing (Ex d) of inkapseling (Ex m).

Wat is een ATEX-explosieve omgeving?

Een potentieel explosieve omgeving bevat brandbaar gas, damp, nevel of stof dat onder bepaalde omstandigheden kan ontbranden of exploderen. Zulke omgevingen zijn gevaarlijk omdat een ontsteking zich snel door de volledige atmosfeer kan verspreiden.

Voorbeelden van brandbare stoffen in de lucht zijn benzine, LPG, verf, vernis, oplosmiddelen en stof. Een olieraffinaderij is een duidelijk voorbeeld, maar hetzelfde geldt voor een meelfabriek of maalderij waar fijne deeltjes in de lucht zweven. In deze industriële omstandigheden moet apparatuur worden beschermd zodat het geen actieve ontstekingsbron wordt.

Met ATEX worden werkplekken ingedeeld in zones op basis van het relatieve explosierisico. Er wordt extra aandacht besteed aan het beheersen van ontstekingsbronnen zoals bliksem, mechanische vonken, elektrische vonken, hoge oppervlaktetemperaturen, straling en elektrostatische ontlading.

ATEX-eisen voor elektronica productie

Ontwerpers en producenten van PCB-assemblages moeten ATEX-conformiteit in de volledige productlevenscyclus integreren:

• Voer vroeg in het ontwerpproces risicoanalyses uit voor ontstekingsbronnen en documenteer aannames over omgevingscondities, gasgroepen en maximale oppervlaktetemperaturen.
• Stem het schema af op erkende beschermingsconcepten zoals intrinsieke veiligheid, drukvaste behuizing of verhoogde veiligheid en zorg dat kruip- en luchtwegen voldoen aan EN 60079-11 of EN 60079-7.
• Houd de traceerbaarheid bij van alle veiligheidskritische componenten, behuizingsmaterialen, afdichtingen en potting compounds en verifieer dat ze ATEX- of IECEx-certificaten hebben die passen bij de opgegeven temperatuurklasse en gasgroep.
• Stel gedocumenteerde productie-instructies op voor soldeerprofielen, diktes van conformal coating, inkapselverhoudingen en aandraaimomenten om holtes of mechanische spanningen te voorkomen die de ATEX-status kunnen ondermijnen.
• Valideer de voltooide PCBA met functionele tests, isolatieweerstand- en doorslagtests, lekstroommetingen en – indien vereist – inspecties door een aangemelde instantie.

ATEX-conformiteitsworkflow met Newmatik

Newmatik levert een end-to-end workflow die elektronicamerken helpt ATEX-conformiteit te bereiken en te behouden:

1. Haalbaarheids- en DFM-review: we beoordelen stuklijsten, layoutbestanden en certificeringsdoelen om de ATEX-categorie te bevestigen en hiaten te identificeren.
2. Proceskwalificatie: ons engineeringteam definieert procescontroles, werkinstructies en traceerbaarheidscheckpoints die auditors verwachten binnen ATEX-kwaliteitsmodules (module D, E of F).
3. Gecontroleerde productie: elke batch volgt geborgde travelers, MES-checkpoints en gekalibreerd gereedschap om ontstekingsbronnen binnen de gespecificeerde grenzen te houden.
4. Documentatiepakket: we bundelen inspectierapporten, conformiteitsverklaringen, functionele testresultaten en serialisatiegegevens voor uw technisch dossier en explosieveiligheidsdocument.
5. Continue verbetering: evaluaties na de batch leveren corrigerende acties en learnings op zodat volgende ATEX-series sneller en met minder risico opschalen.

ATEX en componenten in elektronica assemblages

Tijdens PCB-assemblage en inkapseling in een behuizing of coating moeten de specificaties uit het ATEX-typekeuringscertificaat worden gevolgd. Inkapseling voorkomt dat vonken uit schakelcircuits – met name relais in hoogspannings- of hoogstroomcircuits – naar buiten treden.

Bepaalde veiligheidskritische componenten moeten ATEX-goedgekeurd zijn. Het certificaat bevestigt dat de component aan de datasheetspecificaties voldoet en fungeert als bewijs van conformiteit bij incidenten. In de productie moet aangetoond worden dat componenten in intrinsiek veilige circuits correct zijn gemonteerd; deze componenten worden in het typekeuringscertificaat vermeld.

Documentatie- en testverwachtingen voor ATEX

Elk ATEX-project moet een actueel technisch dossier bijhouden met ontwerpdata, risicoanalyses en productiebewijs:

• Explosieveiligheidsdocument met zoneclassificaties, beheersing van ontstekingsbronnen en onderhoudsintervallen
• Stuklijsten met fabrikantonderdeelnummers, ATEX-certificaten, temperatuurklassen en traceerbaarheid naar inkomende inspectiepartijen
• Gedetailleerde assemblagetekeningen, bedradingsschema’s en PCB-layouts die kruipafstanden, luchtwegen en beschermingsbarrières aantonen
• Verificatie- en validatierapporten inclusief isolatietests, temperatuurstijgingsmetingen, IP-testen en – indien van toepassing – resultaten van vonkontstekingstesten
• EU-conformiteitsverklaring met verwijzing naar toegepaste geharmoniseerde normen (EN 60079-serie, EN ISO 80079-34) en het certificaat van de aangemelde instantie

Het actueel houden van deze documentatie voor elke productieserie is essentieel voor hercertificering, wijzigingsbeheer en markttoezicht binnen het ATEX-kader.

Waarom PCBA met een ATEX-ervaren EMS?

Als uw producten in explosieve atmosferen opereren, moet u aantonen dat ze aan de relevante richtlijnen voldoen. ATEX-conformiteit stelt u in staat uw producten in Europa te verkopen en te gebruiken. Een samenwerking met een ATEX-ervaren elektronicaproducent biedt:

• Zekerheid dat vereisten van aangemelde instanties op de productievloer worden toegepast
• Teams met expertise in ATEX-markering, etikettering en documentatieprotocollen
• Productietraceerbaarheid die zowel ATEX- als IECEx-certificeringen ondersteunt
• Snellere time-to-market bij de introductie van producten voor gevaarlijke zones